Venetië verwelkomt elk jaar miljoenen bezoekers, maar weinigen van hen vragen zich af wat er met het afvalwater van de stad op het water gebeurt. Het ontbreken van een klassiek ondergronds rioleringssysteem onderscheidt Venetië van bijna alle grote Europese steden. Het begrijpen van dit hybride systeem, tussen middeleeuws erfgoed en hedendaagse beperkingen, vereist een blik op wat er onder het oppervlak van de kanalen gebeurt.
Gescheiden riolen en pompgemalen: de gegevens van het Venetiaanse netwerk
Het rioleringssysteem van Venetië is niet gebaseerd op een gecentraliseerd ondergronds netwerk zoals in Parijs of Rome. Het huishoudelijk afvalwater stroomt via korte leidingen die voor een aanzienlijk deel rechtstreeks in de kanalen uitmonden. Sinds enkele jaren ontwikkelen de gemeente en de operator Veritas SpA gescheiden riolen in de historische sestieri, bedoeld om regenwater en afvalwater te scheiden voordat het wordt behandeld.
Verder lezen : Diepgaande analyse van de tools voor mediacontrole in Frankrijk
Het jaarverslag van Veritas SpA, gepubliceerd in februari 2026, documenteert een dalende trend in de niveaus van fecale coliformen in de belangrijkste kanalen dankzij de uitbreiding van deze riolen. De inspanning blijft ongelijk verdeeld over de wijken, vanwege de variabele hoogte van de gebouwen en de complexiteit van de funderingen op palen.
| Parameter | Traditioneel Venetiaans systeem | Modern gescheiden netwerk (in uitvoering) |
|---|---|---|
| Type van verzameling | Directe lozing in de kanalen via korte leidingen | Scheiding van afvalwater / regenwater, pompen naar gemalen |
| Behandeling | Dilutie door het getij, geen behandeling | Pompgemalen, overdracht naar het vaste land |
| Dekking | Meeste historische sestieri | Geleidelijke uitbreiding, nog gedeeltelijk |
| Impact op fecale coliformen | Hoge niveaus, vooral in de zomer | Gedocumenteerde daling sinds medio 2025 |
| Hoofdzakelijke beperking | Totaal afhankelijk van de getijdencyclus | Variabele hoogte van de gebouwen, installatiekosten |
Om de werking van de riolen in Venetië beter te begrijpen, moet men in gedachten houden dat het traditionele systeem volledig afhankelijk was van het getijdeffect. Het opkomende en afdalende water van de lagune mengde en voerde de afvalstoffen naar de Adriatische Zee, een natuurlijk mechanisme maar verre van voldoende gezien de huidige stedelijke en toeristische druk.
Aanrader : de dynamiek van de nieuwbouw trekt aan in Ajaccio
Europese richtlijn voor stedelijk water: wat Venetië moet veranderen
De herziene richtlijn voor stedelijk water, aangenomen door de Europese Unie in 2024, stelt striktere normen voor de behandeling van huishoudelijk afvalwater in Venetië. Deze regelgeving verplicht de stad om het aantal pompgemalen te verhogen dat het afvalwater naar behandelingsinstallaties op het vaste land transporteert.
De regelgevende uitdaging botst met een architectonische realiteit: het installeren van moderne leidingen in een stedelijk weefsel dat is gebouwd op miljoenen houten palen, met funderingen die soms eeuwenoud zijn, vormt een technische uitdaging zonder gelijke in Europa. De aansluitingswerken moeten rekening houden met steegjes van minder dan twee meter breed en grondniveaus die van gebouw tot gebouw variëren.
Retentienetten en onderhoud tijdens de acqua alta
Technici van de Comune di Venezia hebben in 2025 “nasse di ritenzione” (retentienetten) geïnstalleerd stroomopwaarts van de pompen. Deze apparaten vangen vaste afvalstoffen op voordat ze de pompequipment beschadigen. Volgens de terugkoppelingen gepubliceerd in La Nuova Venezia in april 2026, hebben deze netten de storingen van de pompen met 30 % verminderd tijdens episodes van acqua alta.
Hun onderhoud blijft handmatig en arbeidsintensief. Elke episode van hoogwater brengt aanzienlijke hoeveelheden puin mee, wat frequente interventies in moeilijke omstandigheden vereist.
Afbrekende bacteriën en biotechnologie toegepast op de Venetiaanse kanalen
De meest recente benadering in het beheer van de Venetiaanse kanalen betreft onderzoek in biotechnologie. Programma’s verkennen het gebruik van bacteriestammen die in staat zijn om organisch materiaal af te breken direct in de sedimenten van de kanalen. Het doel: de resterende verontreinigingslast te verminderen waar de gescheiden riolen nog niet zijn geïnstalleerd.
Deze aanpak is bijzonder interessant voor Venetië, waar het ondergrondse netwerk nooit het volledige historische centrum kan dekken vanwege architectonische beperkingen. De afbrekende bacteriën zouden fungeren als een biologische aanvulling op de mechanische behandeling, door stikstof- en fosforverbindingen af te breken die de algengroei in de lagune voeden.
- De doelgerichte bacteriestammen worden geselecteerd op hun vermogen om in een zoute omgeving te functioneren, een beperking die specifiek is voor de Venetiaanse lagune.
- De uitrol gebeurt door inoculatie in de sedimenten, zonder zware infrastructurele werken te vereisen.
- De voorlopige resultaten worden gevolgd door de Autoriteit voor de Bescherming van Venetië, die hun compatibiliteit met de doelstellingen van de Europese richtlijn voor stedelijk water evalueert.
Acqua alta en stijging van het water: waarom het Venetiaanse rioleringssysteem kwetsbaar blijft
De werking van de riolen in Venetië is structureel afhankelijk van de getijdencyclus. Wanneer het niveau boven de gebruikelijke drempels stijgt, komen de lozingsleidingen onder water te staan. Het afvalwater stroomt dan terug de straten en de begane grond in, een fenomeen dat de Venenitiërs al eeuwen kennen, maar waarvan de frequentie toeneemt.
Het MOSE-systeem, ontworpen om de lagune te beschermen tegen uitzonderlijke getijden, lost het probleem van de interne riolering niet op. Het voorkomt dat zeewater binnenkomt, maar behandelt niet de huishoudelijke afvalstoffen die binnen de lagune stagneren wanneer de barrières worden opgeheven. Dit paradox illustreert de spanning tussen bescherming tegen overstromingen en de vernieuwing van het water die nodig is voor de natuurlijke afvoer van verontreinigingen.
Daarentegen, op dagen met een uitgesproken laag water, zoals de episodes gedocumenteerd door France Info waar de kanalen droog komen te staan, keert het probleem zich om: zonder water om de afvalstoffen te verdunnen en te transporteren, nemen de geuren en de bacteriële concentratie snel toe.
Het Venetiaanse rioleringssysteem functioneert dus binnen een smalle marge van ideale omstandigheden, tussen een te hoge getijde dat terugstromingen veroorzaakt en een te laag getijde dat het afvoersysteem uitschakelt. De uitbreiding van de gescheiden riolen en biotechnologische innovaties zijn gericht op het verminderen van deze afhankelijkheid, maar de volledige transformatie van het netwerk blijft een project van meerdere decennia, waarvan de kosten en technische complexiteit geen gelijke hebben in een andere Europese stad die op de werelderfgoedlijst staat.